قهوه ایرانی با طعمی سنتی و عطر ادویههای اصیل، یکی از نوشیدنیهای قدیمی ایران است که بیشتر در مراسم و پذیراییهای رسمی سرو میشود و تجربهای متفاوت از قهوههای رایج ارائه میدهد.
با توجه به وجود یک کافه تقریبا در گوشه هر خیابان در بسیاری از شهرهای سراسر جهان، جای تعجب نیست که قهوه به عنوان یکی از بهترین و محبوب ترین نوشیدنی ها در دنیا شناخته شده است.
انواع مختلفی از قهوه در صد ها کافه در تهران و سایر شهر های بزرگ ایران سرو می شود. در آموزش باریستا موجود در ایران خدمات مختلفی، از جمله قهوه سرد، قهوه ترک، چای بستنی، دسر، کیک، شکلات و شیرینی، دمنوش به لیمو و انواع دمنوش های پر خاصیت ارائه می شود.
و اما در پاسخ به سوال قهوه ایرانی از چه چیزی درست می شود؟ همانطور که می دانید، دانه های قهوه به عنوان سومین نوشیدنی پر مصرف جهان، پس از آب و چای، در سراسر جهان، از جمله ایران تقاضای زیادی دارد. در واقع، بعد از نفت، قهوه دومین کالای پر سود در معامله در سراسر جهان است. سالانه حدود نیم تریلیون فنجان قهوه مصرف می شود. این موضوع به قهوه نسبت به کالا هایی مانند گاز طبیعی، طلا، شکر و ذرت برتری می دهد.
تاریخچه نوشیدن قهوه در ایران به قرن نهم پس از میلاد باز می گردد، حتی زمانی معتکفان از این نوشیدنی برای کمک به بیدار ماندن در مراسم شبانه استفاده می کردند. اما با وجود سابقه طولانی نوشیدن قهوه در ایران، این نوشیدنی جای خود با چای عوض کرد. قهوه در عصر صفویه در قرن شانزدهم میلادی از زمانی که یک داروساز معروف رساله ای در مورد خصوصیات قهوه نوشت و آن را به یکی از حاکمان صفوی تقدیم کرد بسیار محبوب شد.
طرز تهیه قهوه ایرانی سنتی
مواد لازم:
-
پودر قهوه آسیابشده (نسبتاً ریز): ۱ قاشق غذاخوری
-
آب سرد: ۱ لیوان
-
شکر: ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری (بنا به ذائقه)
-
هل ساییدهشده: نوک قاشق چایخوری
-
دارچین یا زنجبیل (اختیاری): مقدار کم
مراحل تهیه:
-
ترکیب مواد خشک
قهوه، شکر و ادویهها را داخل قهوهجوش (یا شیرجوش کوچک) بریزید و خوب مخلوط کنید. -
افزودن آب سرد
آب سرد را به مواد اضافه کرده و بهآرامی هم بزنید تا کاملاً یکدست شود. -
حرارتدهی ملایم
قهوهجوش را روی حرارت کم قرار دهید و اجازه دهید قهوه آرام گرم شود. از هم زدن بیشازحد خودداری کنید. -
بالا آمدن کف قهوه
زمانی که کف قهوه شروع به بالا آمدن کرد (قبل از جوشیدن)، قهوه را از روی حرارت بردارید. -
سرو قهوه ایرانی
قهوه را بهآرامی در فنجان بریزید تا تفاله تهنشین شود و سپس سرو کنید.
نکات مهم:
-
قهوه ایرانی نباید بجوشد؛ جوشیدن باعث تلخی میشود.
-
هرچه حرارت ملایمتر باشد، طعم و عطر قهوه بهتر خواهد بود.
-
میتوان میزان شکر را از ابتدا تنظیم کرد چون قهوه ایرانی معمولاً شیرین سرو میشود.
نحوه ساخت قهوه ایرانی به چه صورت است؟
برای توضیح بهتر نحوه ساخت قهوه ایرانی همانطور که می دانید کاملا طبیعی است که فرایند تهیه قهوه با بو دادن دانه های قهوه شروع می شود. پس از آن دانه های برشته شده را در هاون له می کنند. پس از له شدن دانه های قهوه آن ها را به ظرف قهوه جوشی به نام «دله» منتقل می کنند. زمانی که قهوه دم می کشد و آماده می شود، سقی آن را در فنجان های کوچک می ریزد.
نحوه سرو قهوه ایرانی در خوزستان به این صورت است که سقی دله را در دست چپ و فنجان را در دست راست می گیرد. سقی معمولا روی دله و فنجان کلیک می کند تا صدای کوچکی از آن ساطع شود. به این ترتیب مهمانان متوجه می شوند که قهوه آن ها آماده است. مهمان باید فنجان را با دست راستش بگیرد و قهوه را تا آخر بدون زمین گذاشتن فنجان بنوشد.
سرو قهوه ایرانی تا زمانی ادامه پیدا می کند که مهمان ژست خاصی متناسب با این فرهنگ قهوه خوری از خود نشان نداده است. مهمان باید زمانی که دیگر قهوه نمی خواهد، برای اینکه نشان دهد کارش تمام شده است، فنجان قهوه را به چپ و راست تکان دهد. در غیر این صورت مرتب فنجان قهوه شما پر می شود و ننوشیدن آن قهوه نشانه نوعی بی احترامی به میزبان است.
قهوه در فرهنگ و سنت ایران
ممکن است این ماجرا به گوش شما نیز رسیده باشد که سابقه نوشیدن قهوه در ایران حتی از اروپا طولانی تر است. در واقع، تاجران ایرانی و عرب در حدود قرن پانزدهم هجری قهوه را از یمن وارد ایران کردند. نوشیدنی قهوه به قدری در ایران محبوب شد که سنت های فرهنگی مختلفی پیرامون آن شکل گرفت. جالب است بدانید که غنی ترین سنت های فرهنگی در مورد نوشیدن قهوه در میان ایرانیان عرب زبان استان خوزستان است.
قهوه ایرانی و فرهنگ خوردن قهوه در جنوب ایران نقش مرکزی و کلیدی دارد. برای قرن ها، قهوه توسط کشتی های باری از طریق خلیج فارس و دریای عمان وارد ایران می شد. از آنجایی که مناطق شمالی ایران عادت به نوشیدن چای را در پیش گرفتند، قهوه به عنوان محبوب ترین نوشیدنی در جنوب ایران باقی ماند. قهوه در جنوب به ستون مرکزی مهمان نوازی تبدیل شد و مراسم قهوه خوری رایج ترین رفتار در رویداد های خاص محسوب می شد.
حتما این موضوع را می دانید که به طور کلی در منطقه خوزستان حضور مهمان یک نعمت محسوب می شود. مهمان نوازی غنی و گرم یک عنصر مهم در این فرهنگ است. آن ها با استقبال گرم بزرگ خانواده یا شیخ قبیله قرار می گیرند و به سازه خاصی به نام مضیف دعوت می شوند. مضیف جایی است که میزبان برای آسایش مهمانان آماده می کند و قهوه ایرانی معمولا در وسط این اتاق تهیه می شود. فردی که در این مهمانی قهوه را برای دیگران سرو می کند را سقی می گویند.
اولین قهوه خانه هایی که قهوه ایرانی سرو می کنند
در واقع در فرهنگ خوزستان هر یک از حرکات در زمانی که قهوه ایرانی سرو می شود نوعی کد و علائم را به میزبان می رساند. اگر مهمان فنجان قهوه را به زمین بگذارد به این معنی است که از میزبان درخواستی دارد. اگر فنجان دوم قهوه را بنوشید، در واقع به میزبان نشان داده اید که از خوردن قهوه ایرانی لذت برده اید. اگر مهمانی فنجان سوم قهوه را بخورد، نشان دهنده یک قسم برادری بین میزبان و مهمان است تا در آینده از یکدیگر حمایت کنند.
اولین قهوه خانه ایران که فرهنگ قهوه ایرانی را باب کرد، در شهر قزوین و در زمان صوفیان افتتاح شد. در زمانه شاه عباس، پنجمین شاه صفوی ایران، قهوه خانه و نوشیدن قهوه ایرانی محبوبیت بیشتری پیدا کرد و در شهر های بزرگی مانند تهران، تبریز، اصفهان و رشت به طور چشمگیری افزایش یافت. در این دوران قهوه خانه به عنوان محلی برای گردهمایی شاعران، نویسندگان و هنرمندان و سایرین از طبقات بالای اجتماعی تاسیس شد. کافه، شکل جدیدی از قهوه خانه که برای سرو قهوه ایرانی است که در اواسط دوران قاجار متولد شد.
همانطور که گفتیم در یک دوره زمانی مردم ایران به سمت خوردن چای تمایل زیادی پیدا کردند، اما امروزه خصوصا در نسل جوان، علاقه شدیدی به قهوه ایرانی باب شده است. امروزه می توانید در تمام شهر های بزرگ ایران به شعبه های کافی شاپ کافی پارس، فروشگاه های زنجیره ای برند کافی پارس دسترسی داشته باشید.
سوالات متداول قهوه ایرانی
قهوه ایرانی چیست؟
قهوه ایرانی نوشیدنیای سنتی است که با قهوه آسیابشده، شکر و ادویههای معطر تهیه میشود و بیشتر در مراسم مذهبی و آیینی سرو میشود.
قهوه ایرانی چه تفاوتی با قهوه ترک دارد؟
قهوه ایرانی معمولاً شیرینتر و ادویهایتر است، در حالی که قهوه ترک غلیظتر و بدون ادویه سرو میشود.
قهوه ایرانی با چه ادویههایی تهیه میشود؟
معمولاً از هل، دارچین، زنجبیل و گاهی میخک برای طعمدهی استفاده میشود.
قهوه ایرانی تلخ است یا شیرین؟
قهوه ایرانی اغلب شیرین است و تلخی قهوه در آن بسیار ملایم حس میشود.
قهوه ایرانی کافئین بالایی دارد؟
به دلیل استفاده از مقدار کم قهوه، میزان کافئین آن معمولاً متوسط است.
قهوه ایرانی در چه شهرهایی رایج است؟
قهوه ایرانی بیشتر در شهرهایی مانند یزد، کرمان و برخی مناطق جنوبی ایران رایج است.
قهوه ایرانی در چه مراسمی سرو میشود؟
این قهوه معمولاً در مراسم مذهبی، عزاداریها و آیینهای سنتی سرو میشود.
آیا قهوه ایرانی برای کافیشاپ مناسب است؟
بله، میتواند بهعنوان نوشیدنی سنتی خاص و متمایز در منوی کافیشاپها قرار گیرد.
قهوه ایرانی گرم سرو میشود یا سرد؟
قهوه ایرانی بهصورت گرم سرو میشود تا عطر ادویهها بهتر آزاد شود.
قهوه ایرانی با چه خوراکیهایی سرو میشود؟
معمولاً همراه با خرما، نقل یا شیرینیهای سنتی سرو میشود.
